Vitan er vinna

Í ‘science fiction’ og ævinbtýrkendum filmum verður ofta gjørt burturúr ‘paralellum universum’; hesir eru alheimar ið líkjast okkara og eru til samstundis, men kortini bróta frá og eru vanliga ógongdi fyri okkum… men so finnur onkur einar dyr ímillum.

Soleiðis kendist at koma til Íslands. Her var land ið eg ongantíð hevði lært um í skúlanum (tó at mytur á mannamunni søgdu, at land var til, har øll høvdu trý arbeiði og pengar vóru virðisleysir). Sum í Íslandi er neyvt tað sama sum í Føroyum – men sum brýtur so frá, at eg kendi meg sum komnan í aðra verð.

Í Reykjavík er øgilig fløta frá gamlari tíð sett av til Háskóla Íslands. Hann varð stovnaður í 1911 – men ikki frá byrjan, tá løgdu tey saman lógskúla, prestaskúla og læknaskúla! Munurin á hesum heimum er skelkandi. Tó at bæði londini hava dúva uppá tað ið veksur á landi ella sjógvi, so hevur annað fingið skúlavinnu harumframt.

Ikki bert eru túsundtals arbeiðspláss á Háskóla Íslands – og á hinum universitetunum, tí eru eru fleiri – men øgiligar vinnur taka seg upp úr háskúlaumhvørvinum ella við fólki útbúnum á hægri skúla. Íløgugransking er stór vinna. Fíggjarvinnan rindar líka nógv í lønum sum fiskivinna á landi.

Tvinnandi tjóðir. Báðar tala norrøn mál, báðar hava verið knýttar at golfstreymi og donskum samveldi, mentanin er sera lík og vit ‘integrerast’ sm onki hjá hvør øðrum. Munurin tykist bara vera, at ongin í Íslandi trúttar niður í ungdómin (sum mínir skúlalærarar gjørdu) at vit liva øll av fiksivinnu.

Í ‘okkara verð’ er tvangstanki, at bara toskur og blokkur skapa nakað. Ert tú ikki á sjónum ella á sjúkhúsi ið danir gjalda, so ert tú at líkna við rovfugl hægri í føðiketuni ið bert nørir seg av holdinum hjá øðrum. ‘Vit kunnu ikki liva av at klippa hvørjum øðrum’ sigur vanligasta føroyska orðafellið.

Í ‘teirra verð’ vita tey tíbetur, at øll vinna ið onnur vilja gjalda fyri er egna at liva av. At granska, undivísa, mála, sniðgeva, fíggja, tryggja, virðismeta, útvarpa – er eins bæði at fiska og at klippa – at vinna, at skapa vælferð og tilfeingi. ‘Hann hevur ikki verið á børsinum’ verður sagt um óroyndan ella ólisnan ungling.

Ævintýrkendu filmarnir enda aloftast við at høvuðspersónur sleppur aftur í sína egnu verð og harvið endar søgan. Men viðhvørt fæst onkur lutur ella onkur roynsla til nyttu.

Skuldi eg tikið eittans grip við úr íslendska paralelluniversinum – var tað sannroyndin, at vitan er vinna.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>